دندان‌پزشکی و مسیر آن (۳)

دانشجویان دندان‌پزشکی

پیش‌نوشت ۱: این مطلب را در ادامۀ دو پست قبلی در دستۀ «در مسیر دندان‌پزشکی»، می‌نویسم. پس پیشنهاد می‌کنم در ابتدا آن‌ها را بخوانید:

دندان‌پزشکی و مسیر آن (۱)

دندان‌پزشکی و مسیر آن (۲)

در آن دو پست، تا الان با دو سال اول، که سال‌های علوم پایه هستند و با واحدهای پری‌کلینیکی که در طول تحصیل به صورت پراکنده ارائه خواهند شد، آشنا شدیم.

پیش‌نوشت ۲: این نوشته، آخرین پست از سری «دندان‌پزشکی و مسیر آن» است.

پیش‌نوشت ۳: در انتهای پست، چند کلیپ تصویری را از بعضی اعمال دندان‌پزشکی خواهید یافت.

***

بهترین قسمت این رشته، البته برای آن‌هایی که به دندان‌پزشکی و دندان‌پزشک‌شدن علاقه دارند، واحدهایی عملی هستند که در اکثر آن‌ها قرار است به درمان بیماران و مراجعانی که به کلینیک دانشکده می‌آیند بپردازیم.

 

۱- بخش تشخیص:

اولین بخشی که مراجعه‌کننده به کلینیک دانشکده، باید برود، اینجاست. در بخش تشخیص به معاینۀ بیماران و پرکردن پروندۀ تشخیصی آنان می‌پردازیم. پرونده‌ای پر از قسمت‌های مختلف در اختیارمان قرار می‌گیرد تا با پرسیدن از بیمار، معاینۀ او، مشاهدۀ گرافی‌های او و گاهی خواندن پرونده‌های قبلی پزشکی او، آن را پر کنیم. برای تشخیص پوسیدگی‌ها و بعضی مشکلات دیگر، نیاز به رادیوگرافی داریم. که این تصاویر در بخش رادیولوژی دانشکده گرفته خواهند شد.

در این بخش، کار سنگینی انجام نمی‌شود. ولی زمان زیادی را مجبوریم در آن بگذرانیم، تا بیمار برود و رادیوگرافی‌هایش را تهیه کند و استاد بیاید و تأیید کند کلی زمان تلف می‌شود.

معاینه دندان‌پزشکی

توصیه می‌کنم فرآیند تشخیص را خوب بیاموزید. این مهارت وقتی که به تنهایی در بیرون از دانشگاه مشغول به کار هستید کمکتان خواهد کرد. و اینکه اگر  در این بخش، زمانِ خالی نصیبتان شد، هدرش ندهید! خواندن دروس هفتگانۀ تشخیص پیشنهاد بدی نیست.

ضمناً ۳ بار واحدهای تشخیص عملی، در طول ۶ سال به ما ارائه خواهند شد.

 

۲- بخش رادیولوژی:

این بخش نیز به صورت مستقیم با درمان بیماران سر و کار ندارد. البته خروجی این قسمت مورد نیاز همۀ بخش‌ها خواهد بود. که در ادامه با آن‌ها هم آشنا خواهیم شد.

برای کشیدن دندان، ترمیم، تشخیص، گذاشتن روکش، درمان ریشه (عصب‌کشی) و تقریباً هر درمانی که در دانشکده صورت می‌گیرد، نیاز به گرافی دندانی‌ست؛ که باید در این بخش توسط دانشجویان تهیه شود.

بیمار می‌آید، order یا دستوری را که با خودش همراه دارد، به ما می‌دهد و ما باید با رعایت اصولی که قبلاً در واحد پری‌کلینیک رادیولوژی آشنا شدیم، از دندان‌های او گرافی تهیه کنیم.

گاهی مراجعه‌کننده، کودک است و گرفتن یک عکس با قابلیت تشخیصی خوب، توانایی بالایی می‌خواهد تا او را راضی کنیم سرِ جایش بنشیند و تکان نخورد! و خب استفاده از روش‌های جذابِ دوست‌شدن با کودک، لذت خاص خودش را به هم دارد.

توصیه می‌کنم در این بخش خوب حرفه‌ای شوید. کارتان با رادیولوژی تا اواخر تحصیل تمام نمی‌شود و در بخش درمان ریشه، برای هر بیمار، نیاز به گرفتن چندین عکس هست و تجربۀ شما در بخش رادیولوژی به دردتان خواهد خورد. البته حتی گاهی در درمانگاه هم ممکن است دستیار از پس گرفتن یک عکس خوب برنیاید و مجبور شوید خودتان وارد عمل شوید.

در طول ۱۲ ترم، ۲ واحد جداگانۀ رادیولوژی را باید بگذرانیم.

 

۳- بخش‌های پروتز:

در این بخش‌ها، باید برای بیماران، دندان مصنوعی، روکش و بریج بسازیم. همانطور که در مطلب قبلی خواندید، خودِِ دندان مصنوعی دو نوع کامل و پارسیل دارد.

در بخش پروتز کامل و پارسیل، بعد از معاینه و تأیید استاد مبنی بر اینکه ما می‌توانیم برای بیمار دندان مصنوعی بسازیم، روند قالب‌گیری آغاز می‌شود و سپس کست گچی را می‌سازیم و بعد از چند مرحلۀ دیگر باید دندان‌ها را، با یک‌سری قواعد، روی یک بِیس (base)، که همان قطعه‌ای‌ست که دندان‌ها رویش قرار می‌گیرند، بچینیم. به علت کمبود بیمار، در دانشکدۀ ما، هر نفر وظیفۀ ساخت دنچر برای یک فک را دارد.

ساخت دنچر (دندان مصنوعی) برای بیمارانی که هیچ دندانی ندارند، یکی از لذت‌بخش‌ترین کارهایی است که در طول تحصیل انجام خواهید داد؛ هدیۀ لبخند و بازگشت دوبارۀ دندان‌ها… البته ممکن است کمی روند ساخت دنچر طولانی و سخت باشد که به لذت انتهایش می‌ارزد.

در بخش پروتز ثابت، باید روکش و بریج بسازیم. که البته هنوز من وارد این بخش نشده‌ام. داستان اولین تجربۀ دندان‌پزشکیِ من در خارج از دانشگاه را هم که احتمالاً خوانده‌اید، اگر نخواندید، اینجاست: «اولین روزی که دندان‌پزشک شدم»

◄ توصیه می‌کنم در شروع ترم یا حتی قبل از آن، به دنبال بیماران بی‌دندانی کامل و پارسیل باشید؛ تا کارتان عقب نیفتد و مجبور نشوید وقتی دوستانتان در تعطیلات به سر می‌برند، شما به دانشگاه بیایید؛ چون بیماران این بخش، مخصوصاً پروتز کامل، معمولاً کم‌یابند. کارها را هم سریع و با دقت انجام دهید تا علاوه بر هدر نرفتن وقت بیمار، خودتان هم اذیت نشوید.

در طول تحصیل، ۲ بار پروتز کامل، ۲ بار پروتز پارسیل و ۲ بار پروتز ثابت خواهیم داشت.

 

۴- بخش جراحی:

در این بخش، کشیدن دندان و بعضاً انجام جراحی دندان عقل نهفته انجام می‌شود. در اوایل کار با کشیدن دندان‌ها و ریشه‌های ساده کار را آغاز می‌کنیم و کمی دستیار (aid) اساتید و دانشجویان ترم‌بالایی می‌شویم تا در ادامه بتوانیم کارهای سخت‌تر را هم انجام دهیم.

بخیه‌زدن‌های مختلفی که در ترم‌های قبل یاد گرفته‌ایم نیز به کارمان خواهند آمد تا در بعضی بیماران به کارشان ببریم.

در این بخش بیشتر از سایر بخش‌ها با خون سر و کار داریم و کارها کمی خشن هستند، که به مرور برایمان عادی خواهند شد.

جراحی دندان عقل نهفته
دوستانم، در حال جراحی دندان عقل نهفته

توصیه می‌کنم هنگام جراحی‌ها زیاد aid بشوید و وقتی کِیس سختی در بخش درحال درمان بود، بروید و خوب یاد بگیرید تا حرفه‌ای شوید. به قول دکتر شمس، استاد گرانقدرم، خیلی gentle (آرام و ملایم) کار کنید تا از بروز آسیب‌های اضافه در دهان و دندان بیماران جلوگیری کنید.

این بخش، در ۴ ترم متفاوت، ۴ بار باید طی شود. البته هر چه می‌گذرد دانشجو اجازۀ انجام کارهای سخت‌تر را نیز دریافت می‌کند.

 

۵- بخش ترمیم:

هنر یک دندان‌پزشک در این بخش خیلی به کار می‌آید و تقویت می‌شود. به قول یکی از دوستانم، امضای یک دندان‌پزشک، همان ترمیم زیبایی‌ست که آن‌قدر دقیق کار شده که از لحاظ شکل بسیار شبیه دندان طبیعی‌ست و ماندگاری زیادی دارد.

اوایل کار دندان‌هایی را ترمیم می‌کنیم که فقط سطح جوندۀ آن‌ها پوسیدگی دارد (ترمیم کلاس I) و تراش و پرکردن‌شان آسان است. هر چه می‌گذرد از ترمیم‌های آمالگامی (مادۀ نقره‌ایِ پرکنندۀ دندان که قسمت عمدۀ آن جیوه است) ساده به سمت ترمیم‌های پیچیده و ترمیم‌های کامپوزیتی (مادۀ هم‌رنگ دندان که از پلاستیک و شیشه ساخته می‌شود) می‌رویم.

تراش دندان نیز با فرزها که با سرعت بالا در حال چرخش هستند، انجام می‌شود.

ترم ۵ که بودم، مطلبی در مورد حسّ خوبی که درمان مراجعه‌کننده‌ها به من می‌داد، نوشته‌ام، پیشنهاد می‌کنم بخونیدش: «حسّ خوب جدید»

ترمیم آمالگام
از اولین ترمیم‌های آمالگامیِ من :)

◄ توصیه می‌کنم ترمیم‌هایی را که حتی جزء وظیفۀ یک دانشجو هم نیستند، انجام دهید. مثلاً بیلدآپ (ترمیمی که بخش زیادی از دندان را پوشش می‌دهد) یا ترمیم‌های کامپوزیتی دندان‌های قدامی که در زیبایی دخیل‌اند. هر جا هم که احساس ضعف کردید، به سراغ همان دنتیک و دندان‌های آکریلی بروید و روی آن‌ها تمرین کنید.

این بخش را باید در ۴ ترم تمام کنیم.

 

۶- بخش اندودانتیکس یا درمان ریشه:

در بسیاری از دانشگاه‌ها، این بخش به عنوان وحشتناک‌ترین بخش شناخته می‌شود؛ تنها یک دلیل خاص هم ندارد، مجموعه‌ای از دلایل دست به دست هم داده‌اند تا دانشجو در روند یادگیری عصب‌کشی کلی درد و رنج را تحمل کند. بعضی از دلایل به استاد برمی‌گردند و بعضی دیگر مربوط به خودِ عصب‌کشی‌ست؛ که اندو فرآیندی‌ست حساس و دقیق که به تمرین و تجربۀ کافی نیاز دارد.

درمان ریشه به طور خلاصه یعنی: خارج‌کردن پالپ عفونی از دندان و بعد، پرکردن فضای خالی با موادی به نام گوتاپرکا. برای آشنایی بیشتر با عصب‌کشی، می‌توانید در اینجا توضیحات کاملی را بخوانید.

روند درمان ریشه طولانی و خسته‌کننده است، خصوصاً اینکه در دانشکده‌ها اجازۀ استفاده از تجهیزات جدید (مانند روتاری) را نداریم و مجبوریم با همان فایل‌های دستی (سوزن‌هایی که برای خارج‌کردن پالپ از آن‌ها استفاده می‌شود) کار کنیم. در این روند باید خیلی دقت کنیم تا خطایی رخ ندهد؛ که حتی کوچترین خطا نیز درمان را مشکل‌دار خواهد کرد.

اینجا هم یک مطلب در مورد بخش اندودانتیکس نوشته‌ام: «می‌نویسم تا یادم باشد»

ضمناً بیمار، بعد از اتمام درمان ریشه‌اش در بخش اندودانتیکس، به بخش ترمیم می‌رود تا دندانش را ترمیم کنیم.

توصیه می‌کنم قبل از ورود به این بخش، علاوه بر خوب‌گذراندن پری‌کلینیک و خواندنِ خوبِ درس، به دوستان ترم‌بالاییِ حاضر در بخش اندو سر بزنید و کمی با روند کار روی بیمار آشنا شوید و همچنین کلیپ‌های ویدئوییِ موجود در یوتیوب را ببینید. و نیز به دلیل اینکه ممکن است در هر مرحله‌ای که هستید مشکلی در روند درمان پیش بیاید و کارتان عقب بیفتد، بهتر است بیمارهایتان را از قبل از ورود به بخش هماهنگ کنید و درمانشان را زود و خوب انجام دهید تا اگر درمان یک بیمار ۳ جلسه طول کشید، چیزی را از دست نداده باشید.

اندودانتیکس عملی ۳ بار به ما ارائه خواهد شد که در ابتدا باید روی دندان‌های قدامی و آسیاهای کوچک کار کنیم و اواخر کار روی دندان‌های آسیای بزرگ.

 

۷- بخش اطفال:

معمولاً زیباترین محیط را در یک دانشکدۀ دندان‌پرشکی، این بخش دارد. بخشی که نقاشی‌های کودکانه، عروسک‌ها، بادکنک‌ها و حتی ماسک‌های دهانیِ طرح‌دار را در آن مشاهده می‌کنیم. اساتید این بخش معمولاً رفتاری صمیمانه‌تر دارند و مهربان‌ترند! البته ممکن است استثنا هم داشته باشیم! (در تصویر ابتدای این مطلب که در بخش اطفال آن را گرفته‌ام، بخشی از تزئینات مشهود است!)

مهارت‌هایی که در بخش‌های دیگر یاد گرفته‌ایم در این بخش کاربرد خواهند داشت؛ مثلاً ترمیم، کشیدن و عصب‌کشی، البته با کمی تفاوت. مثلاً فرایند عصب‌کشی دندان‌های شیری، به سختیِ دندان‌های دائمی نیست. ولی رفتار با یک کودک بسیار مشکل‌تر از رفتار با بزرگسالان است و صبر و حوصلۀ زیادی می‌خواهد، حتی گاهی نیاز به خشونت نیز حس می‌شود! و ناچاریم که داد بزنیم! البته در روند این بخش مهارت دانشجوها در کنترل رفتاری کودکان کم‌کم بیشتر می‌شود.

توصیه می‌کنم از اشتباه‌هایی که در برخورد با یک کودک می‌کنید و او بازخورد منفی می‌دهد، درس بگیرید و صبر و حوصلۀ زیادی داشته باشید تا درمان‌های بعدی را بهتر و بهتر انجام دهید.

در طول ۶ سال تحصیل، ۲ بار هم باید در این بخش حضور داشته باشیم.

 

۸- بخش پریودانتیکس:

در اوایل کار، جرم‌گیری را با وسایل دستی انجام می‌دهیم که کاری طاقت‌فرساست. کمی بعد، اجازۀ استفاده از کویترون (جرم‌گیر اولتراسونیک) داده می‌شود و سرعت جرم‌گیری بسیار بالا می‌رود و کاری راحت‌تر می‌شود.

جرم‌گیری، گاه تمیزی دندان‌های بیمار را از این رو به آن رو می‌کند و لبخند رضایت دل‌چسبی بر لبان بیمار می‌نشیند :)

جراحی افزایش طول تاج (CL)
بچه‌ها، در حال انجام جراحی افزایش طول تاج

توصیه می‌کنم اگر اجازۀ کارهای پیچیده‌تر به شما داده شد، انجامشان دهید؛ مثلاً جراحی افزایش طول تاج (CL: Crown Lenghtening).

۳ بار گذراندن بخش پریودانتیکس برای ما پیش‌بینی شده است.

۹- بخش ارتودُنسی:

در این بخش قرار است درمان‌های نه‌چندان سختی را برای اطفال انجام دهیم. مثلاً کودکی که فک پایینش کمی تمایل به جلو دارد و کم‌کم به سمتی می‌رود که جلوتر از فک بالایش قرار گیرد. برای این فرد دستگاهی آماده خواهیم کرد تا با رشد فک‌ها، جایگاه آن‌ها تصحیح شود. در این بخش هم با گچ و قالب‌گیری سر و کار داریم.

◄ توصیه می‌کنم توصیه‌های قبلی را جدی بگیرید :)

ضمناً ۳ بار در طول ۳ ترم باید در بخش ارتودنسی حاضر شویم.

 

***

بهتر است از درس زیبای (!) پاتولوژی یا آسیب‌شناسی هم یادی کنیم. این درس در ۲ واحد جدا، به صورت عملی ارائه می‌شود. می‌رویم پای میکروسکوپ و آن‌چه را که استاد درس داده، در ضایعات و بیماری‌های دهانی مشاهده می‌کنیم. در امتحان نیز به همین صورت، ضایعه را تشخیص داده و ویژگی‌هایش را می‌نویسیم.

ضایعات دهانی در زیر میکروسکوپ
تصویر یکی از ضایعات دهانی در زیر میکروسکوپ

و واحدهای تئوری هم که پابرجا هستند همچنان.

***

در ادامه هم دوست دارم یک‌سری توصیه بکنم، به عنوان توصیه‌های نهاییِ یک دانشجوی سال ۵ دندان‌پزشکی به همکاران آینده‌ام که گذرشان به اینجا میفتد:

◄ می‌دانم که می‌دانید، ولی تکرارش هم خوب است: عشق را فراموش نکنید؛ عشق در درمان مراجعان و بیمارانی که با هزار امید و آرزو به سراغ شما می‌آیند در دانشکده‌تان. مخصوصاً آن‌هایی که توان مالی ضعیفی دارند. حواستان بهشان باشد. همیشه لبخند بر لب داشته باشید و با حوصله پاسخ تمام سؤالاتشان را بدهید. که دیدن لبخند رضایتشان، هر لحظه، انرژی‌تان را به بینهایت میل می‌دهد :)

کِیس‌های سخت را از دست ندهید. وقتی که کمی به خودتان امیدوار شدید و دیدید که از پسِ کارهای ساده برمی‌آیید، کم‌کم به سراغ موارد سخت‌تر بروید که اگر در دانشگاه اشکالاتتان رفع نشود، کجا باید این اتفاق بیفتد!؟

◄ همانطور که دیدید، اکثر شاخه‌های تخصصی دندان‌پزشکی را، به صورت عمومی، در دورۀ تحصیلتان خواهید آموخت. در همین بین  سعی کنید علاقه‌تان را بیابید. ببینید کدام یک از بخش‌ها را به بهترین شکل به پایان می‌رسانید. که اگر خواستید رشته‌ای را به صورت تخصصی دنبال کنید، انتخاب مناسبی داشته باشید.

***

اینجا چند کلیپ ویدئویی، برای آشنایی بیشتر با اعمال دندان‌پزشکی، می‌گذارم. دیدنشان خالی از لطف نیست. ضمناً با سرچ در گوگل، کلیپ‌های کامل‌تری را خواهید یافت.

جرم‌گیری دندان با دستگاه اولتراسونیک (دانلود):

این جرم‌گیری را خودم انجام دادم :)

کشیدن دندان (دانلود):


درمان ریشه (دانلود):


ترمیم همرنگ دندان (دانلود):


دیدگاه ها

  1. فرجادي كيا

    سلام
    ممنون به خاطر مطالبتون
    واقعا مفید و آموزنده هستن توصیه هاتون رو حتما جدی میگیرم
    به خاطر فیلم ها هم ممنون.
    همشونو دیدم به نظرم همشون خیلی تجربه های جالب و جذابی هستن به جز کشیدن دندون که اصلا فک کنم جرأتش رو ندارم 😔
    موفق باشید

    1. نویسنده
      پست
      مصطفی قائمی

      سلام :)
      خواهش می‌کنم. منم ممنونم که می‌خونید.
      و لطف شماست.
      در مورد کشیدن دندون هم نگران نباشید، عادی می‌شه. اولش ممکنه سخت باشه. اولین نفر داوطلب-کشیدنِ-اولین-دندونِ-بخش-شدن هم تأثیر خوبی داره در اعتماد به نفستون :)
      همچنین. متشکرم.

    1. نویسنده
      پست
  2. زینب رمضانی

    میدونی وجه تمایز وبلاگ تو چیه؟
    اول اینکه خیلی صادقانه و بدون حجو غلو می‌نویسی
    بعدش اینکه وبلاگ داره با خودت رشد می‌کنه و نمودار افکار واقعی خودته
    سوم اینکه عکسای خودتو میذاری.
    Keep going

    1. نویسنده
      پست
  3. عاطفه

    سلام
    آرزوی بهترین روزا و آرزو ها رو براتون دارم
    وبلاگتون برام شده یه کور سوی امید ک پابند خودم و هدفم بمونم و در کنار عمران برای تجربی هم تلاش کنم

    1. نویسنده
      پست
      مصطفی قائمی

      سلام
      ممنونم ازت عاطفه‌جان
      من هم برای تو آرزومند رشد و رضایتم.
      امیدوارم نتیجۀ تلاش‌هاتو، به بهترین شکل، بگیری.
      خوشحالم سر می‌زنی :)

      1. عاطفه

        همه پست هایی ک گذاشته بودید روخوندم
        ولی وقتی ک داشتید از دوران دبیرستان تون صحبت میکردید انگار مثه همیشه احساس خوبی نداشتید من کوچیک تر اینم ک نصیحت کنم ولی به نظرم وقتی آدم کسی رو دوست داره و آون شخص در یه سری مسائل کوتاهی میکنه به خاطر آون حس دوست داشتن بخشیده میشه وای به حال خود ادم ک از همه مهم تره به نظرم خودتون رو برای آون مسئله کوچیک ببخشید. البته ببخشید واقعا قصد دخالت ندارم

        1. نویسنده
          پست
          مصطفی قائمی

          ممنون که وقت گذاشتی و خوندی. باعث افتخاره.

          خواهش می‌کنم. نصیحت بسیار خوبیه. ممنون.
          قبلاًها نبخشیده بودم خودم رو. ولی مدتی هست که با خودم صلح کردم. و اگر کوتاهی‌ای بوده، بخشیدم اون مصطفای قبلی رو :)
          ممنون که گفتی :)

    1. نویسنده
      پست

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *